Неоднозначность
и сложность послеоктябрьской ситуации. Образование Казахской Автономной Социалистической
республики (1920) и мероприятия правительства, направленные на развитие
музыкального искусства.
Жанр симфонической музыки с его богатейшим арсеналом
выразительных средств и ресурсов изначально обозначился доминирующим в
творчестве композиторов Казахстана. Воплощая идеи общечеловеческие и темы
философско-этические, отображая проблемы общества и личности, духовное
богатство прошлого и поднимая острые вопросы современности, этот жанр также
явился областью масштабных замыслов, новаторских тенденций и стилевых открытий.
В формирование и развитие музыкального искусства
Казахстана весомый вклад внёс Народный артист КазССР (1973) и СССР (1987),
Лауреат Государственных премий СССР (1951) и КазССР (1973), выдающийся композитор,
видный общественный деятель, один изосновоположников
музыкального образования республики, профессор Куддус Ходжамьярович Кужамьяров. Вдохновенная музыка композитора,
плодотворно разрабатывая духовные традиции родного ему уйгурского народа,
многолико отражает летопись древности и беспокойный пульс современности.
Значительное место в
истории казахской музыки занимает творчество Народного артиста КазССР и СССР, лауреата Государственной премии КазССР, композитора Сыдыха Мухамеджанова (1924-1991), охватывающее самые
разнообразные жанры музыкального искусства.
К замечательной плеяде
основоположников казахской современной музыки относится выдающийся композитор,
Народный артист СССР и Каз ССР Мукан Тулебаев (1913-1960). Талантливый музыкант,
общественный деятель, М.Тулебаев всю свою жизнь верный принципам
реалистического искусства, высоко нёс почетное
звание передового художника и достойного сына народа. Богатейший мир музыки
М.Тулебаева, её жизнеутверждающее и оптимистическое начало, патриотический
пафос, гражданственность, искренность и эпический размах, яркая национальная
окрашенность и неповторимо-своеобразная лирика являются
источником радости миллионов благодарных слушателей.
Творчество и общественная
деятельность Ахмета Куановича Жубанова
(1906-1968) – Народного артиста КазССР, лауреата Государственной
премии КазССР, лауреата премии Шокана Уалиханова,
доктора искусствоведения, академика АН КазССР – составили в истории
становления музыкальной культуры Казахстана целую эпоху.
Қандай ел болмасын, мейлі ол отырықшы, әлде көшпелі болсын сол елдің
ғасырлар бойы тарихи жағынан қалыптасқан өмір тұрмысы, салт-дәстүрі өзін
қоршаған табиғи ортаны қабылдаудағы түйсік-сезімі мен ойлау жүйесіне орай
лайықты жасалған туған тілі, төл мәдениеті болмақ. Мәдениеті мен өнеріне қарай
ел өмірі мен оның рухани тұлғасы, бет-бейнесі мен бедел-белі де айқындалып танылмақ.
1982 жылы қыркүйек айы, бәріміз
жазғы демалыстан оралған кезіміз. Филармония директоры – жақын арада
дирижерлікке композитор Н.А.Тілендиевтің келетінін, шақырып жатқанын, хабарлады.
Біз бір – бірімізден Н.А.Тілендиев туралы сұрастырып, директордан көп мағлұмат
алдық. Ол композитор, дирижер екенін, ол кезде Қазақфильмнің директоры екенін
білетінбіз. Бір күні үзіліске шықсақ, директордың кабинетінен ол кісі де шығып
бара жатыр екен.
Римский – Корсаковтың операларының мазмұны
мен көркемдік кейпі, формасымен
музыкалық драматургиясы түрлі. Олардың ішінен біз тарихи, ертегі, лирикалық-драмалық,
лирикалық – ойлы, сатиралық шығармаларды табамыз. Сонымен қатар композитор көлемді
опералық жауһарлармен бірге кішігірім біракттық операларды жазды; кейбіреулері
тек камералақ түрде жазылған. Операларының көбісі орыс классикалық әдебиетіне
немесе халық шығармашылығынан алынған сюжеттерге жазылған.
Домбыра – кең даланы мекен еткен
қазақ жұртының ең аяулы да қасиетті аспабы. Сымдай тартылған қос ішекте сан
ғасырдың сан алуан сипаты, ақыл – ойы, көңіл- күйі жатыр. Домбыра – көшпелі
елдің көне көз шежіресі, көпті көрген қарияның көкірек күйі. Не бір аруақты,
дарынды дала перзенттерін аты ұмытылып кетсе де, сары алтындай шығармалары тот
баспай бізге аман жетті. Олар халық аспаптарына арнап шығарған шығармаларын
«күй» деген бір-ақ сөзбен атаған.
Қазақ – көне
дәуірден бастау алатын күрделі де бай тарихы, сан қырлы мәдениеті, өзіндік игі
ғұрып – дәстүрі бар, этнографиялық ахуалы әр қилы, пейілі өзінің байтақ
даласындай кең де қонақжай халық. Халқымыздың бітім болмысын зерттеген этнограф
ғалымдардың атап өткеніндей, қазақ – жайшылықта тәубешіл, жаугершілікте
тәуекелшіл, зерделі де ойшыл, сабырлы да төзімді, шыдамды да жомарт, елгезек те
еліктегіш, кеңпейіл де кішіпейіл, ерегескенмен ерегесетін, доспен дос бола
алатын, әділдікті бағалай білетін халық.
Сыдық Мұхамеджанов талантты композиторлардың бірі, оның тамаша әуендері
әр қырлы шығармашылығы, аға буын композиторлар мектебінің негізін қалаушы және
60-шы жылдары шыққан композиторлардың арасында байланыс түйін болып табылады.
Қазақтың рухани мәдениеті – шытырман тарих қойнауында,
ерекше ахуал үстінде туып қалыптасқан мәдениет. Түрік нәсілінің қыпшақ
әулетінен тарайтын жауынгер халық өзін – өзі қазақ атап, азаматтық тарихының
алғашқы бетін ашқаннан бастап ел үшін, жер үшін, байырғы ұлттық намыс пен ар – ождан
үшін, бостандық үшін тынымсыз күрес үстінде болды. Сол себепті қазақтың рухани
мәдениетінде ешбір мәдениетке ұқсамайтын ерекше сипат қалыптасты.
ХІХ ғасырдың
30 – 40 жж. әлемдік музыка Европаның шығысынан келген үш ірі көркем құбылыспен
байыды. Шопен, Глинка, Листтің шығармашылығынан тарихта музыкалық өнердің жаңа
парағы ашылады. Бұл үшеуі дәстүрлі мектептің бастаушылары ретінде,XIX ғасырдың
екінші жартысындағы жалпыевропалық музыкалықмәдениеттің тағы бір маңызды жағын ашты. Өз халқының арман – мұраты,
қасіреті, үстемдік етуші психологиялық құрылымы
