Алдыңғы бөлімде (тарауда) кезеңнің басты тақырыбы ұзындықтың тез өсуін қарастырған болатынбыз (16 тактен көп емес), әртүрлі сөздермен байланыстырып. Бұлармен қатар әртүрлі сөздермен байланысқан, бірақ ұзынырақ (созылыңқы) кезеңдер кездеседі.Мысалы, 32 тактілік, 40 тактілік және т.с. Қысқа кезеңдерде тематикалық қарама-қарсылықтар (контраст) кездеседі, бірақ ол қатты дыбыс ретінде сирек кездеседі.Үлкен кезеңде жылдам темп пайда болғанның өзінде-ақ ол жеткіліксіз болады, сондықтан кей жағдайда тематикалық білім еңгізіледі. Ол бастапқы дыбыстан анағұрлым өзгеше болып айқындалады. Бұдан басқа да мынадай кезеңдер бар, мұндағы әр дыбыс өз еркімен өмір сүруі керек, сондықтан олар күрделі деп аталады.Олар қарапайым кезеңге ұқсас болады. Қиын кезеңдегі дыбыстарға үлкендер, яғни мұндағы әр дыбыс тематикалық құрылымға бөлінеді. Бұдан бастапқыға аздап ұқсайтын, қатарынан 4 бөлікке бөлінеді. Жоғары кезеңде қарастырылған пропорционалдылық қарапайым дыбыстармен сәйкес келеді. Бұлармен салыстырғанда әр дыбыстың бір-бірімен сәйкес келмеуі жиі байқалады. Бұнда сандық жағынан жорамалданған, сондықтан көп жағдайда 2-шілік дыбыс болып келеді, ал басты дыбыс белгісіз факторға жатады. Кең таралған кезеңдердің ішінде көбінесе тематикалық ұқсастықтар жиі кездеседі, сондықтан 1-шіге қарағанда 2-ші толығымен кең ашылған. Кең ашылған (таралған) деп- қайта өңделген қандай да бір құрылымның өтуі, оның ұзындығының артуымен (өсуімен) ерекшеленеді. Мұндай кең таралу (ашылуды) ішкі құрылым арқылы үлкен ұзындыққа ие болады. Бірақ бұған қарамастан бастапқы құрылым басты қорытынды тақырып болып (каденция) қалады. Кең ашылған (таралған) кезең заңында музыкалық ойдың қалыптасуына (ашылуына) әкеледі. - 3 - Әдетте, кең ашылу (таралу) кезеңнің құрылымын бұзады,2-ші дыбыста (сөйлемде) басты шарықтау шегінің (кульминация) пайда болуын болдырта бермейді. Кең ашылудың (таралу) әдістері: а) Кез-келген элементтің қайталануы,көбінесе секвенттық немесе секвентті құрылым, бірақ кейде қарапайым, олар имитациялық және вариацияланған. Бұл әдістер әуеннің бір бөлігіне ғана көмек беруі мүмкін. б) 1-ші және 2-ші элементтің (дыбыстардың) өсуі анағұрлым қиын және алуан болып келеді, кейде жаңа тондардың еңгізілуінен болады. в) Каденциялық гармонияның созылуы немесе өсуі. Бұл әдіс өте сирек қолданылады. г) Үзілген немесе өңделмеген кезең, соңынан фразаның жиі қайталануы болып тұрады. Бұл әдістердің барлығын басқада құрылымдарды қолдануға мүмкіндік береді. Кез-келген құрылымға, соның ішінде кезеңге, қосымша құрылым (дыбыс) қосылуы мүмкін. Каденцияның негізінде аяқталған бастапқы гармонияға әкелетін құрылымды қорытынды қосымша деп аталады.Оның негізгі ойы – бастапқы кезеңнің айқындалуы.Негізгі құрылымның (дыбыстың) құрамына кірмей-ақ кезеңнің қосымша сыртқы кеңею (ашылу) түзеді. Қорытынды қосымша бірнеше қатарға бөлініп келуі мүмкін. Қосымша құрылымның басты негізі болып табылады және де жаңа тақырыпта.Кейбір жағдайда қосымшада қысқа тематикалық қайталау болып тұрады. Кейде ұқсас 2 құрылым (сөйлем, дыбыс) кезеңіңде 1-шіден қысқа болатын дыбыстар кездеседі.Ұзындығының қысқартылуымен болған қандайда бір материалдың қайталануы қысқартылу деп аталады. - 4 - Қысқарту өте сирек қолданылады. Бұл келесі бөлімнің болуымен түсіндіріледі, егерде форманың аяқталуымен және де кеңеюде қысқартылғанға қарағанда ол үшін дәлірек (табиғи) болып келеді. Эпизодтық еңгізу арқылы кеңею мен қысқарту пайда болады. Кейде соңғы тактіде дәл, нақ түсулер болады, Егер бір құрылым келесінің бастапқы тактісімен сәйкес келіп жатса, оны қосылу деп атайды. Қосылу көбінесе қорытынды тақырыппен тығыз байланыста болады. Бұл, 1-ші тактіде келесі құрылымның аяқталуымен болады.Оны 2-ші ену (вторгающейся) дейді. Қосылу мәтінінде икемді болу және кейде қозғалыстың мақсаттылығына икемді болып келеді. Қосымшаның негізінде қысқартулар болуы мүмкін. Қайталау- қосымшада пайда болуы мүмкін. Оның өтуін кезеңнің пайда болуынан көруге болады. Сондықтан кезеңнің өзіне ортақ айналым береді.Периодтың формасына жиі шығарманың тақырыбы негізгі бөлім ретінде кіреді.Осы уақытта қысқа шығарма ойналады. Бұл жағдайда кезең өздік форма болуыда ғажап емес. Аспаптық әуен аймағында, бір кезең формадағы өз еркімен кішкене пьесалар ойналады (ойнауға болады). Өзіндік аспаптық кезеңде құрылымдық кезеңнің болуы өте сирек.Бұл әуендік қойылым кезінде байқалады. Мынадай кезеңдер кездеседі: үш сөйлем (дыбыс) құралған кезең және күрделі кезең. Вокалды кезең үздік формада, шумақтық әуенде қолданылады. Әнде, әуенде өзгеріссіз орындалады. Аспаптық және вокалдық өздік кезеңде алуан типтің орындалуымен жүреді. Орындалу кейде әр сөйлем (дыбыс) кезеңнің алдында болады. Шығарманың аяқталуы қорытынды (кода) деп аталады. Қысқа шығармаларда коданың болуы ноталық тексте көрсетілмейді. Кодада тематикалық қайталау болуы мүмкін. Кейде кода артады.
