1500 ж. — жану процесі жүрмейтін атмосферада жануарлардың өмір сүре алмайтындығы дәлелденді (Леонардо да Винчи). 1609ж. — алғашқы микроскоп жасалды (Г.Галилей). 1628ж. — қан айналудың ашылуы (В.Гарвей).
1500 ж. — жану процесі жүрмейтін атмосферада жануарлардың өмір сүре алмайтындығы дәлелденді (Леонардо да Винчи). 1609ж. — алғашқы микроскоп жасалды (Г.Галилей). 1628ж. — қан айналудың ашылуы (В.Гарвей).
Синаның (Авиценна) "Медицина канондары" атты еңбегі XІV ғасырға дейін дерлік барлық дәрігерлер үшін канондар ретінде пайдаланылды. Араб ойшылдары ғылымға тек қана методологиялық нұсқаулар ғана емес, сондай – ақ көптеген терминдер енгізді: аль хебри - алгебра, аль хемия- алхимия, аль хогол-алкоголь және т.б. Ғылыми құбылыстар әдетте көптеген латын және грек сөздерімен белгіленеді де, олар көп жағдайда терминдер ретінде қалыптасады. Ал араб оқымыстылары болса сол терминдерді ойлап тапты, ал кейін латын тіліне аударылды. Әрбір ғылымның тек өзіне ғана тән түсініктері мен терминдерден құралған тілі болатындығы белгілі. Грек тілінің көптеген сөздері латын сөздерімен қатар ғылыми терминдер түрінде қолданылады. Бірақ терминдердің өзін арабтар ойлап шығарған.
Тіршілік өзі қалай дамыды?
Тірі затты құрайтын элементтер бір-бірімен қалай бірікті? Қазіргі таңда бұл
сұрақтар бойынша дәйекті жорамал құруға мүмкіндік беретін мәлімет көп және
жеткілікті. Тіршіліктің пайда болуы жайлы теорияны Пфлюгер, Дж. Холдейн және Р.
Бейтнер ұсынды. Бірақ толық түрде бұл теория биохимик, академик А.И.Опариннің
1924 жылы жазылған "Тіршіліктің пайда болуы” деген еңбегінде қарастырылды.
1982 жылы қыркүйек айы, бәріміз
жазғы демалыстан оралған кезіміз. Филармония директоры – жақын арада
дирижерлікке композитор Н.А.Тілендиевтің келетінін, шақырып жатқанын, хабарлады.
Біз бір – бірімізден Н.А.Тілендиев туралы сұрастырып, директордан көп мағлұмат
алдық. Ол композитор, дирижер екенін, ол кезде Қазақфильмнің директоры екенін
білетінбіз. Бір күні үзіліске шықсақ, директордың кабинетінен ол кісі де шығып
бара жатыр екен.
Римский – Корсаковтың операларының мазмұны
мен көркемдік кейпі, формасымен
музыкалық драматургиясы түрлі. Олардың ішінен біз тарихи, ертегі, лирикалық-драмалық,
лирикалық – ойлы, сатиралық шығармаларды табамыз. Сонымен қатар композитор көлемді
опералық жауһарлармен бірге кішігірім біракттық операларды жазды; кейбіреулері
тек камералақ түрде жазылған. Операларының көбісі орыс классикалық әдебиетіне
немесе халық шығармашылығынан алынған сюжеттерге жазылған.
Домбыра – кең даланы мекен еткен
қазақ жұртының ең аяулы да қасиетті аспабы. Сымдай тартылған қос ішекте сан
ғасырдың сан алуан сипаты, ақыл – ойы, көңіл- күйі жатыр. Домбыра – көшпелі
елдің көне көз шежіресі, көпті көрген қарияның көкірек күйі. Не бір аруақты,
дарынды дала перзенттерін аты ұмытылып кетсе де, сары алтындай шығармалары тот
баспай бізге аман жетті. Олар халық аспаптарына арнап шығарған шығармаларын
«күй» деген бір-ақ сөзбен атаған.
Қазақ – көне
дәуірден бастау алатын күрделі де бай тарихы, сан қырлы мәдениеті, өзіндік игі
ғұрып – дәстүрі бар, этнографиялық ахуалы әр қилы, пейілі өзінің байтақ
даласындай кең де қонақжай халық. Халқымыздың бітім болмысын зерттеген этнограф
ғалымдардың атап өткеніндей, қазақ – жайшылықта тәубешіл, жаугершілікте
тәуекелшіл, зерделі де ойшыл, сабырлы да төзімді, шыдамды да жомарт, елгезек те
еліктегіш, кеңпейіл де кішіпейіл, ерегескенмен ерегесетін, доспен дос бола
алатын, әділдікті бағалай білетін халық.
Сыдық Мұхамеджанов талантты композиторлардың бірі, оның тамаша әуендері
әр қырлы шығармашылығы, аға буын композиторлар мектебінің негізін қалаушы және
60-шы жылдары шыққан композиторлардың арасында байланыс түйін болып табылады.
Қазақтың рухани мәдениеті – шытырман тарих қойнауында,
ерекше ахуал үстінде туып қалыптасқан мәдениет. Түрік нәсілінің қыпшақ
әулетінен тарайтын жауынгер халық өзін – өзі қазақ атап, азаматтық тарихының
алғашқы бетін ашқаннан бастап ел үшін, жер үшін, байырғы ұлттық намыс пен ар – ождан
үшін, бостандық үшін тынымсыз күрес үстінде болды. Сол себепті қазақтың рухани
мәдениетінде ешбір мәдениетке ұқсамайтын ерекше сипат қалыптасты.
ХІХ ғасырдың
30 – 40 жж. әлемдік музыка Европаның шығысынан келген үш ірі көркем құбылыспен
байыды. Шопен, Глинка, Листтің шығармашылығынан тарихта музыкалық өнердің жаңа
парағы ашылады. Бұл үшеуі дәстүрлі мектептің бастаушылары ретінде,XIX ғасырдың
екінші жартысындағы жалпыевропалық музыкалықмәдениеттің тағы бір маңызды жағын ашты. Өз халқының арман – мұраты,
қасіреті, үстемдік етуші психологиялық құрылымы
Генетика — бүкіл тірі организмдерге тән тұқым қуалаушылық пен
өзгергіштікті зерттейтін биология ғылымының бір саласы. Тұқым қуалаушылық пен
өзгергіштіктің заңдылықтарын ашып, оларды қоғамды дамыту үшін пайдаланудың
жолдарын шешуде генетика ғылымы зор үлес қосты. Сондықтан, биология ғылымының
басқа салаларының арасында маңызды орын алады.
Ауа мен судың
әсерінен тау жыныстары мен судың арасында химиялық алмасу үрдістері жүріп,
жыныстардың ішкі байланыстарына зақым келтіріп, олардың ыдырауына, бұзылуына
әкеліп соғады. Бұл химиялық қарым - қатынас тау жыныстырында ауаның әсерінен
үнемі жүріп отырады. Ауа мен су үздіксіз қозғалыста болады. Жердің бетімен қозғала
отырып, олар бұзылған тау жыныстарын да қозғалысқа келтіреді
Шырша қайшыауызының тұмсығы атына сай айқасып тұрғандықтан, ол
оның жемін оңай алуына көмектеседі. Бұл құстың ерекшелігі- көктемде
жұмыртқаламай, керісінше қақаған қаңтар айында жұмыртқалап, балапандарын
шығарады. Қоректі олаоға үнемі аталығы жеткізіп отырады. Ал аналығы
балапандарын ұядан қашан ұшырғанша шықпайды. Олар балапандарын жемсауында,ы
жібіген қарағай тұқымын құсып беру арқылы асырайды
Ғарыш техникасының күнбе-күнгі дамып
келуі, адамдарды бірнеше он жылдықтан кейін айды толық игеруге мүмкіндік
береді. Алдымен ғарыш кемелері мен станциялары едәуір үлкен геостационарлы
орбиталарға айналады да, одан соң ай маңындағы кеңістікке алмасады.
Геостационарлыорбита дегеніміз- бұл
Жерден шамамен 35800 км
биіктіктегі шеңберлер экваторлы орбита
Ғылым мен техниканың
дамуы ғылымның барлық салаларына, соның ішінде тіл білімінің дамуына да өз
әсерін тигізуде. Қазіргі заман талабына сай лингвистикада жаңа бағыттар мен
түрлі салалардың негізі салынып, дамып, тіл білімінің зерттеу нысаны кеңейе
түсті. Этнолингвистика, когнитивті лингвистика, лингвомәдениеттаным,
паралингвистика, прагмалингвистика тәрізді лингвистика салалары тілді
жан-жақты, ғылыми тұрғыда зерттеуге мүмкіндік ашты. Қазақ тіл білімі де жаңа
бағыттардағы зерттеулермен толығу, даму үстінде
Жаппай жойылудың үлкен
мысалдарының бірі ол бор дәуірінің соңында динозаврлардың жойылуы.
Динозаврларға бауырмен жорғалаушылардың екі отряды Saurischa және Ornitischa –
олар бүкіл мезозой дәуірінде құрлықта тіршілік етті, сол себепті мезозой дәуірін
кейде динозаврлар дәуірі деп те атайды.
Генетика ғылымы қарастыратын
тұқым қуалаушылық пен өзгергіштіктің барлық заңдылықтары адамға да тән
болып есептеледі. Себебі ол да тіршіліктің бір түріне (Homo Sapіens) жатады.
Тұқым қуалаушылығы мен өзгергіштігі жағынан адамның басқа жануарлардан
айтарлықтай өзгешелігі жоқ. Бәрінде де тұқым қуалайтын қасиет ұрпақтан-ұрпаққа
хромосома құрамында болатын гендер арқылы беріліп отырады. Адамның жануарлардан
айырмашылығы оның саналылығы мен екінші сигналдық жүйесінің (системасының)
болатындығында, соған байланысты оның сыртқы ортаға бейімделу мүмкіндігі де мол
болып келеді
(Фото... және синтез) – жоғары сатыдағыжасыл өсімдіктердің, балдырлардың,
фотосинтездеуші хлорофилл және басқа дафотосинтездік пигменттер арқылы күн
сәулесі энергиясын сіңіруі нәтижесінде қарапайым қосылыстардан (көмірқышқыл
газы, су) өздерінің және басқа организмдердің тіршілігіне қажетті күрделі
органикалық заттар түзуі. Фотосинтез нәтижесінде жер жүзіндегі өсімдіктер жыл
сайын 100 млрд т-дан астам
органикалық заттар түзеді (мұның жартысынан көбін теңіз, мұхит өсімдіктері
түзеді) және бұлкезде олар 200 млрд-тай СО2 сіңіреді, оттегін
бқледі.
Тері – біздің денеміздің сыртқы жабыны. Ол мықты, серпімді болады.
Бұл адамның жеңіл және еркін қозғалуына мүмкіндік береді. Тері адамның ішкі
мүшелерін сыртқы соққыдан қорғайды және судың мөлшерін белгілі бір көлемде
сақтайды. Таза және ауруға шалдықпаған тері организмге әр түрлі микробтардың
енуіне жол бермейді. Тері жүйке талшықтарының ұштарымен торланған. Сондықтан
біз ыстықтың, суықтың әсерін, сипау және ауру сезімдерін қабылдап, өзімізді
күюден, үсуден, жарақаттанудан қорғай аламыз
Дискурс ұғымы XX ғасырдың 70-жылдарынан бастап философияда кеңінен
қолданыла бастады. Тұңғыш болып «дискурс» ұғымын Ю. Хабермас өзінің
«Коммуникативтік компетенция теориясына дайындық» атты еңбегінде қолданған
болатын. Содан бері бұл термин батыстық философияда кең қолданылып жүр.
Хабермас «дискурске» мына төмендегідей белгілер тиесілі деп қарастырады.
Г.Мендель
бұршақ өсімдігіне жасаған тәжірибенің негізінде бірнеше заңдылықтар ашқан
болатын. Ол кезде клетканың мейоздық бөлінуі, ДНҚ-ның редупликациялануы, тұқым
қуалаудың хромосомалық теориясы және т.б. ашылмаған еді. Кейіннен, цитология
ғылымының дамуына байланысты Мендельдің заңдылықтары цитологиялық тұрғыдан қайта
қарастырылды.
Мендель
ашқан заңдылықтардың дұрыс екендігі 1900 жылдан кейін өсімдіктер мен
жануарлардың түрлі белгілері мен қасиеттерінің тұқым қуалауына жүргізілген
көптеген зерттеулердің нәтижесінде дәлелденді. Мендель
анықтаған будан ұрпақтағы белгілердің ажырауының ара қатынасы әрбір ген тек бір
белгілердің тұқым қуалауын қуаттаған жағдайда дұрыс болып есептеледі. Мысалы,
бір ген бұршақ тұқымының тегіс болуын, екіншісі — кедір-бұдырлығын анықтайды.
Індетке қарсы күрес жүргізетін бөлім Республика көлемінде
кездесетін жұқпалы аурулар мен паразит ауруларын болдырмау, алдын алу,
сақтандыру және оған қарсы күрес жоспарын жасап, олардың орындалуын, аурулардан
тазарту мумкіншіліктерін іске асырады. Бірінші мал дәрігерлік есепке талдай
жасап, осы аурулардан тазарту мумкуншіліктерін іске асырады. Бірінші мал
дәрігерлік есепке талдау жасап, осы аурулардан өлім-жетімге ұшарамауын
қадағалайды. Сонымен қатар облыстардағы мал дәрігерлік қызмет салаларының
дәрі-дәрмек, зарарсыздандыру заттарымен, биологиялық препараттармен қамтамасыз
етілуін қадағалайды
Мутациялар –
эволюцияның материалдық қайнар көздері. Келесі ұрпақтарда тұқым қуалайтын
өзгерістер туғызатын мутациялар организмдердің қасиеттерін, белгілерін,
ерекшеліктерін не реакция нормаларын анықтайды. Көбеюдің әдеттегі қалыпты
үрдісінде мутациялар аяқ асты пайда болады. Ұрпақ сандарындағы мутациялар саны
тұрақты болады. Кездейсоқ пайда болған өзгерістер организм үшін пайдалы болса,
тіршілік үшін күресте организмнің тіршілігін сақтап қалуына себін тигізеді. Бірнеше ұрпақтар бойына сақталып,
қайталанып отыратын бұндай кездейсоқ өзгерістер тірі организмдер мен олардың
популяцияларының құрылымында түбегейлі өзгерістер туғызып, нәтижесінде жаңа
түрлер пайда болады
